2025'in kitabı-filmi

ilk defa 2015 yılında yapmaya başlamışım "yılın kitabı-filmi" törenini. bu sene 10. sene olmuş (gerçi blogun yaşı da olmuş 19 -ki artık neredeyse sadece film listesi tuttuğum bir yerden başka bir şey değil maalesef-) vay be... aslında bütün hikaye kendim için tuttuğum bir liste olarak başlamıştı ama zamanla epey insanın sorduğu, merak ettiği, hatta bazılarının esinlendiği bir gelenek haline geldi. altını tekrar çiziyor ve hatırlatıyorum ki, bunlar benim o yıl içinde kendi keyfim için okuduğum (ki ben profesyonel bir okurum, mesleğim gereği, o yüzden mesela iş gereği okuduğum ya da epeyce göz attığım kitaplara "okudum" diyemiyorum) ya da izlediğim kitaplardan ve filmlerden oluşan bir liste. 10. yıl kutlamalarını geride bırakıp gelelim kazananlara (bkz. önceki yılların kazananları listesi)... 

"2025'te okuduğum en iyi kitap" adayları şunlar oldu: 

*Gramsci'nin İki Hapishanesi: Faşist Hapishane ve Komünist Labirent-Franco Lo Piparo

*Yalnız Adam – Bernardo Atxaga

*Bir Bulut Kaynıyor (Bu Diyar Baştanbaşa, #4) – Yaşar Kemal

Gramsci'nin İki Hapishanesi'ni daha önce yarım yamalak okumuştum, bu sene Hapishane Mektupları için bir önsöz yazarken dönüp satır satır okudum. çok kabaca, bir yanıyla Gramsci'nin aslında bir sürü insanla anlaşamadığı için partiyi bıraktığını, bir yanıyla da yoldaşlarının onu aslında gözden çıkardıklarını anlatıyor. bu, sadece Gramscicilere hitap eden bir kitap, Lo Piparo'nun bazı iddiaları da spekülatif ve fakat ben adamın duygusunu, peşine düştüğü şeyin arkasından titizlikle koşturmasını beğendim. Yalnız Adam'la bir geçmişimiz var: kitabı 2008'de almışım! başladığımı ama sonra bir kenarda kaldığını hatırlıyorum. iyi bir kitap olduğunu zaten hissediyordum ama tam 17 yıl sonra tam olarak okuyunca çok beğendiğim bir kitap oldu. eski bir ETA militanının hayatı, kendini, geçmişini sorguladığı bir hikaye. aslında Yalnız Adam 17 yıl beklemenin şerefine de yılın kitabı ödülünü alabilirdi ama öyle bir rakip var ki karşısında: Bir Bulut Kaynıyor. romancılığını bir yana bırakarak çok net söylüyorum, Yaşar Kemal bu ülkenin gelmiş geçmiş en büyük "röportaj" yazarıdır! adlı adınca röportajdan, bir yazın türü olarak röportajdan söz ediyorum. saçma sapan sorulara verilen saçma sapan yanıtları içeren değil, mevzu neyse oraya gidip, insanlarla konuşup, bilgi alıp sonra bunlardan da yararlanarak kendi görüşünü de anlattığın yazın türünden. Bir Bulut Kaynıyor'da Yaşar bey bunu öyle bir yapıyor ki (ki bu aslında röportaj derlemelerinin dördüncüsü) insan bir şeyler okumaktan zevk nasıl alınır tekrar hatırlıyor. dolayısıyla da "2025'te okuduğum en iyi kitap ödülü" ayakta alkışlarla Bir Bulut Kaynıyor'a gidiyor.   

her seyrettiğim filme imdb'den not veririm: 10 üzerinden: 4-berbat, 5-kötü, 6-idare eder, 7-seyredilir, 8-iyi film, 9-10 zaten çok çok iyi film. her ay seyrettiklerimi "seyir defteri" başlığıyla bloga da aktarıyorum. 2025 aday listesi şöyle (tüm aylarda en yüksek puanı almış filmler bunlar. ama mesela 2-3 tane 8 varsa 7'ler aday listesine giremiyor tabii): 

*Mississippi Burning (1988): 8/10

*The Father (2020): 9/10

*Kramer vs. Kramer (1979): 8/10

Mississippi Burning ve Kramer vs. Kramer çok iyi filmler. birindeki ırkçılıkla hesaplaşma, diğerindeki oyunculuk şov (Hoffman-Streep) çok başarılı. ve fakat onların da talihsizliği kitapta Yalnız Adam'ın başına geldiği gibi  bir "baba"yla karşılaşmaları: The Father, seyretmeyi bitirdiğim an bu sene geçilemeyeceğini anladığım filmlerden oldu. "benim aslım bir tiyatro oyunu" diye bağıran The Father demans üzerine ilk film falan değil tabii ama çok iyi oyunculuklarla öyle bir anlatımı var ki, demansı muazzam resmediyor. neticede bu insana tokat atan film "2025'te seyrettiğim en film" ödülünü bileğinin hakkıyla alıyor. aferin sana Florian Zeller! 

belgesel dalında ödülü iki 8'lik iş, "Düet" (2022) ve "Yollara Düştük" (2014) paylaştı. dizideyse  M: Il figlio del secolo (2024) "sanattan yarılan, seyredilemez bir MUBI dizisidir" düşüncemi bana yedirdi ama This Is Us (2016–2022) sahiden başka bir şey; çok iyi anlatım, çok iyi karakter kurulumu. dolayısıyla dizi ödülü ona gidiyor. yarı belgesel-yarı dizi Clarkson's Farm (2021) ise anılmadan geçilmeyecek iş; eğlence ve gerçeklik anca bu kadar harmanlanabilirdi herhalde. 

Kitabi: 01.I.2025 - 31.XII.2025

Coşkuyla Ölmek – Şule Gürbüz
Görkemli Dünya – Hermann Hesse
Akşamın Sesleri – Natalia Ginzburg
Bir Bulut Kaynıyor (Bu Diyar Baştanbaşa, #4) – Yaşar Kemal
Bir Nehir Değil – Selva Almada
Aziz Ayyaş Efsanesi – Joseph Roth
Mumlar Sonuna Kadar Yanar – Sándor Márai
Lev Troçki (Runik Hayatlar Dizisi, #13) – Paul Le Blanc
Yalnız Adam – Bernardo Atxaga
Benim Adım Dilaver: Mehmet Fatih Öktülmüş Kitabı – Oktay Duman
Küçük Şeyler – Samipaşazade Sezai
Dine Karşı Din – Ali Şeriati
Çakırcalı Efe – Yaşar Kemal
Hayvan Müzesi – Carlos Fonseca
Yaşamak – Yu Hua
Tanrının Öyküsü: Tanrı mı İnsanı, İnsan mı Tanrıyı Yarattı? – Robert Winston
Karanlıktaki Adam – Paul Auster
Gramsci'nin İki Hapishanesi: Faşist Hapishane ve Komünist Labirent-Franco Lo Piparo
Sabırsız Yürek – Stefan Zweig

seyir defteri / kasım-aralık 2025

The Best Christmas Pageant Ever (2024): 5/10

Overboard (1987): 5/10

My Secret Santa (2025): 4/10

The Noel Diary (2022): 6/10

Wake Up Dead Man (2025): 7/10

Das Cabinet des Dr. Caligari (1920): 7/10

Hysteria (2025): 6/10

Love Happens (2009): 4/10

----

M: Il figlio del secolo (2024): 8/10

----

Merhaba Canım (2021): 5/10

seyir defteri / ağustos-eylül-ekim 2025

Genie (2023): 4/10
Kramer vs. Kramer (1979): 8/10

Bandırma Füze Kulübü (2022): 6/10
Thelma (2024): 5/10
Revanche (2008): 6/10

----

Anadolu'nun Son Göçerleri: Sarıkeçililer (2010): 7/10

seyir defteri / haziran-temmuz 2025

Hemme'nin Öldüğü Günlerden Biri (2024): 2/10

The Duke (2020): 7/10

Warfare (2025): 5/10

The Virgin Suicides (1999): 7/10

Carol (2015): 7/10

The Whale (2022): 7/10

Tootsie (1982): 7/10

Tur Rehberi (2025): 2/10

Kalender Pide (2025): 5/10

Bir Cumhuriyet Şarkısı (2024): 6/10

Frida (2002): 6/10

The Big Country (1958): 6/10

Hermana Muerte (2023): 3/10

A Million Ways to Die in the West (2014): 6/10

No Way Out (1987): 7/10

American Pie (1999): 5/10

The Accountant 2 (2025): 4/10

Cadı (2024): 5/10

------

Titan: The OceanGate Disaster (2025): 6/10

Trainwreck: The Astroworld Tragedy (2025): 5/10

-----

Clarkson's Farm (2021): 8/10

seyir defteri / nisan-mayıs 2025

The Creator (2023): 5/10

Back to the Future-III (1990): 7/10

The Assessment (2024): 6/10

Wicked Little Letters (2023): 7/10

Viva l'Italia (2012): 5/10

BlackBerry (2023): 6/10

Bereketli Topraklar Üzerinde (1980): 7/10

Asiye Nasıl Kurtulur (1986): 7/10

One Life (2023): 7/10

Ocean's Eleven (2001): 6/10

Black Bag (2025): 5/10

The Father (2020): 9/10

Holy Spider (2022): 7/10

The Mummy (1999): 7/10

Mickey 17 (2025): 6/10

The Dead Don't Die (2019): 5/10

The Big Short (2015): 7/10

Myrskyluodon Maija (2024): 5/10

Erin Brockovich (2000): 6/10

--------------------------------------

Yollara Düştük (2014): 8/10

Becoming Led Zeppelin (2025): 6/10

De rockstar à tueur: le cas Cantat (2025): 6/10

-------------------------------

Tutto chiede salvezza (2022–2024): 7/10

Bodyguard (2018): 7/10

Generazione 56K (2021): 6/10

seyir defteri / şubat-mart 2025

William Tell (2024): 4/10

Rob Roy (1995): 6/10

Alita: Battle Angel (2019): 6/10

Ainda Estou Aqu (2024): 6/10 

Grand Theft Hamlet (2024): 6/10

Knox Goes Away (2023): 6/10

Larry Crowne (2011): 5/10

Forgetting Sarah Marshall (2008): 5/10 

A Complete Unknown (2024): 6/10

Umami (2025): 6/10

The Holdovers (2023): 7/10 

Not Without My Daughter (1991): 5/10

The Missing (2003): 5/10

Thirteen Lives (2022): 5/10 

Mississippi Burning (1988): 8/10

The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert (1994): 7/10

Totally Killer (2023): 6/10

The Gorge (2025): 6/10

La finestra di fronte (2003): 7/10 

No. 24 (2024): 6/10

Pigen med nålen (2024): 5/10

Ma (2019): 5/10

Sigurno mjesto (2022): 7/10

-------------------------

Düet (2022): 8/10

Golden Opulence: 500 Years of Luxury in Anatolia (2024): 6/10

Testament: The Story of Moses (2024): 6/10

-------------------------------

3 Body Problem (2024): 7/10

Il Gattopardo (2025): 7/10

American Primeval (2025): 6/10

Adolescence (2025): 7/10

Fedeltà (2022): 6/10

Zero Day (2025): 7/10

seyir defteri / ocak 2025

Nosferatu (2024): 6/10

Blink Twice (2024): 5/10

Lost Highway (1997): 5/10

Back in Action (2025): 4/10

About Time (2013): 6/10

The Train (1964): 7/10

Kung Fu Panda 4 (2024): 7/10

Der goldene Handschuh (2019): 4/10

Wanted (2008): 6/10

Sleeping Dogs (2024): 6/10

--------------------------

The Last Waltz (1978): 5/10 

The Lost Children (2024): 7/10

------------------------------

This Is Us (2016–2022): 9/10

Kengan Ashura (2019): 7/10

2024'ün kitabı-filmi

bir yıl boyunca beklenen, "acaba bu sene kimler ortalığı kasıp kavuracak" denilen "yılın kitabı-filmi"ni açıklama vakti (bkz. önceki yılların kazananları listesi). "2024'te okuduğum en iyi kitap", "2024'te seyrettiğim en iyi film" ödüllerine her yıl olduğu gibi kitaplarla başlıyoruz.

2024 iş yüzünden mecburen okuduğum bir sürü kitabın dışında tamamen kendi keyfim, zevkim için okuduğum kitaplar açısından epey verimsiz geçmiş. işin aslı, kendim için az kitap okumuşum ama yine de eski zamanlarda epey adayım olurken bu sene (biraz da zorlayarak) sadece iki-üç kitap arasında kalmış olmam verimsizliğin göstergesi belki de. "2024'te okuduğum en iyi kitap" ödülü için adaylar şunlar oldu:

* Devlet ve Hukuk - Karl Marx/Friedrich Engels
* Yaban - Yakup Kadri Karaosmanoğlu

* Böyle Küçük Şeyler - Claire Keegan


Yaban, ta ortaokul zamanında okuduğum bir kitap aslında ama dönüp tekrar bakmaya karar verdim, pişman da olmadım. tabii ki "hamaset" kısımlarını görmezden gelmek biraz zor ama Yakup beyin bir derdi var, bunu anlatmak istediğini hemen her satırda görüyorsun. ötesinde anlattığı, hatta belki biraz karikatürize ettiği köylü kafasının bugün artık memleketin büyük kısmına yayılmış durumda olduğunu görmek çok çarpıcı geliyor insana (bir tür "pembe götlülük"le, "halka tepeden bakma pozu"yla söylemiyorum bunu tabii ama durum açıkça bu. kaldı ki, Yakup beyin "aydın" dediği kesim için yaptığı tespitler de birçok bakımdan hâlâ geçerli). işin doğrusu Böyle Küçük Şeyler bu senenin kuraklığından yararlanarak adaylar içinde (uzun listede o da olmasaydı tatar çölü gibi olacaktı iyice); en kısa tarifle "hoş" bir kitap ama bir iz, bir şey bıraktı mı bende, doğrusu hayır. Devlet ve Hukuk, muhteşem ikili Marx-Engels'in bir kitabı ama aslında değil; zira bu bir derleme, dolayısıyla aslında böyle bir kitapları yok. Rona Serozan hem derlemiş, hem çevirmiş. iyi de yapmış; Marx ve Engels'in muhtelif konularda (bilhassa devlet ve hukuk ekseninde tabii) yazdıkları, daha önce bir sürü defa okumuş da olsan, o kadar kafa açıyor ki, "size helal olsun be" diye bağırıyorsun bile arada. hal böyleyken de "2024'te okuduğum en iyi kitap ödülü" Devlet ve Hukuk'a gidiyor. ustalara saygı, hürmet...  

her seyrettiğim filme imdb'den not veririm 10 üzerinden: 4-berbat, 5-kötü, 6-idare eder, 7-seyredilir, 8-iyi film, 9-10 zaten çok çok iyi film (her ay seyrettiklerimi "seyir defteri" başlığıyla bloga aktarıyorum). bu yılın adayları şunlar oldu:

The Barefoot Contessa (1954): 8/10

Ajami (2009): 8/10
Jean de Florette (1986): 9/10
To Be or Not to Be (1942): 8/10
Una giornata particolare (1977): 8/10
Belle de jour (1967): 8/10

8'lik epey film varken, 9'a ulaşıp şampiyon olmak başarı gibi başarı değildir de nedir? Jean de Florette ödülü sonuna kadar hak ediyor ama. taşra nedir, taşra filmi nasıl işlenmeli, nasıl çekilmeli Claude Berri resmen dersini veriyor bu filmde. Montand, Depardieu, Auteuil üçlüsü de performans yapınca sade ama nefis bir film olmuş işte. bizim güya her şeyi anlatan ama hiçbirini de doğru dürüst anlatamayan taşra sevdalısı filmcilerin en az beş defa izlemesi lazım, net. ayakta alkışlayarak "2024'te izlediğim en film ödülü"nü takdim ediyoruz kendisine.

bu yıl "belgesel" dalında ödülü Kimsesizler Oteli (Rıdvan Karaman), dizideyse Baby Reindeer kazandılar. onları da kutluyoruz tabii.

seyir defteri / aralık 2024

Little Bone Lodge (2023): 5/10

Gladiator II (2024): 5/10

Seven Years in Tibet (1997): 7/10

The Ice Storm (1997): 4/10

Heretic (2024): 5/10

Knock at the Cabin (2023): 5/10

Arkadaşım Şeytan (1988): 6/10

Carry-On (2024): 5/10

Men in Black (1997): 6/10

And Then We Danced (2019): 5/10

Ichimei (2011): 7/10

----------

Al doilea joc (2014): 4/10

seyir defteri / kasım 2024

Conclave (2024): 5/10

Hazine (2022): 5/10

Smile 2 (2024): 5/10

Der kommer en dag (2016): 7/10

Genius (2016): 6/10

The Old Oak (2023): 8/10

The Cutting Edge (1992): 5/10

Le Comte de Monte-Cristo (2024): 5/10

Mr. McMahon (2024): 6/10

French Kiss (1995): 6/10

Martin Eden (2019): 7/10

Delicatessen (1991): 7/10

Wadjda (2012): 7/10

--------------

Peaky Blinders (2013–2022): 7/10

Il Silenzio è d'Oro (2002): 6/10

Dayım (2000): 5/10

Il treno va a Mosca (2013): 6/10

Kitabi: 01.I.2024 - 31.XII.2024

İnsan Neyle Yaşar? - Leo Tolstoy

Devlet ve Hukuk - Karl Marx

Kısa SSCB Tarihi - Sheila Fitzpatrick

Canlı Maymun Lokantası - Güngör Dilmen

Menzil: Bir Tarikatın İki Yüzü - Saygı Öztürk

49 Numaralı Parçanın Nidası - Thomas Pynchon

Müfettiş - Nikolai Gogol

Kratylos - Plato

Kazım Karabekir Anlatıyor - Uğur Mumcu

Yaban - Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Özgür Ruh Fini - Dimitrios Mamaloukas

Düşsel Konçerto (cilt 1) - Giovanni Papini

Tüfekle Vurulacak Şeyler - Vuslat Çamkerten

Al Midilli - John Steinbeck

Din Bu 2 - Hz. Muhammed

Ne Yaştadır, Ne Başta Akıl Yoktur - Şule Gürbüz

Franz K. Aşıkları - Burhan Sönmez

Şipşak Kafka - Karla Reimert

Böyle Küçük Şeyler - Claire Keegan

Düşler Düşü - Antonio Tabucchi

seyir defteri / temmuz-ekim 2024

Alien: Romulus (2024): 6/10

Die bleierne Zeit (1981): 7/10

To Be or Not to Be (1942): 8/10

Eight Men Out (1988): 7/10

Una giornata particolare (1977): 8/10

I pugni in tasca (1965): 7/10

The Substance (2024): 5/10

A cavallo della tigre (1961): 7/10

A Shot in the Dark (1964): 6/10

Strange Darling (2023): 7/10

The Dreamers (2003): 6/10

It's What's Inside (2024): 7/10

Beetlejuice (2024): 6/10

The Addams Family (1991): 5/10

Fall (2022): 6/10

Robin Hood (2010): 6/10

She Said (2022): 5/10

Paths of Glory (1957): 7/10

Direktøren for det hele (2006): 6/10

Titanic (1997): 7/10

Girl, Interrupted (1999): 6/10

Elvis (2022): 6/10

A Man Called Otto (2022): 6/10

Hakkari'de Bir Mevsim (1983): 7/10

Belle de jour (1967): 8/10

Beast (2022): 4/10

Estate violenta (1959): 6/10

Harley Davidson and the Marlboro Man (1991): 5/10

The Bounty (1984): 7/10

The Broken Circle Breakdown (2012): 7/10

Swimming Pool (2003): 7/10

The Covenant (2023): 5/10

Sisu (2022): 3/10

-----------------------------

Challenger: The Final Flight (2020): 7/10

Anatolian Trip (2018): 4/10

American Murder: The Family Next Door (2020): 7/10

Senna (2010): 6/10

Eric (2024): 6/10

Erşan Kuneri (2022): 6/10

Peaky Blinders (2013–2022): 7/10

seyir defteri / mayıs-haziran 2024

The First Omen (2024): 5/10

The Mitchells vs the Machines (2021): 6/10

Le charme discret de la bourgeoisie (1972): 7/10

Atlas (2024): 5/10

Eltilerin Savaşı (2020): 6/10

Paolo Borsellino: Adesso tocca a me (2017): 7/10

Le otto montagne (2022): 7/10

Vincent doit mourir (2023): 6/10

Bull Durham (1988): 4/10

Abigail (2024): 5/10


-------------------------
Shôgun (2024): 5/10

Kavur (2023): 7/10

El caso Asunta (2024): 5/10 

seyir defteri / nisan 2024

Steve Jobs (2015): 5/10

Dramma della gelosia (tutti i particolari in cronaca) (1970): 7/10

Late Night with the Devil (2023): 5/10

Missing (2023): 6/10

Gone Baby Gone (2007): 6/10

Howards End (1992): 5/10

Allied (2016): 6/10

Layer Cake (2004): 6/10

The Pledge (2001): 7/10

Dune: Part Two (2024): 5/10

Los colonos (2023): 6/10

Little Women (2019): 6/10

Love and Death (1975): 7/10

-----------------------------
Robin Robin (2021): 7/10

Baby Reindeer (2024– ): 8/10